Czynniki można podzielić na:
- czynniki niebezpieczne to czynniki, których oddziaływanie może prowadzić do urazu, istotnego pogorszenia stanu zdrowia bądź śmierci.
- czynniki szkodliwe to czynniki, których oddziaływanie może prowadzić do pogorszenia stanu zdrowia człowieka.
- czynniki uciążliwe to czynniki, które nie stanowią zagrożenia dla zdrowia lub życia, lecz utrudniają pracę lub obniżają jej wydajność.
Stopień zagrożenia zdrowia
Stopień zagrożenia zależy od:
- stężenia lub natężenia czynnika,
- czasu i częstości narażenia,
- rodzaju pracy,
- wieku i płci pracownika.
Podział czynników
Czynniki niebezpieczne i szkodliwe dzielą się na cztery grupy:
- fizyczne,
- chemiczne,
- biologiczne,
- psychofizyczne.
Czynniki fizyczne
Niebezpieczne i szkodliwe czynniki fizyczne w procesie pracy to:
- oświetlenie (natężenie, luminancja, kontrast, olśnienie),
- temperatura, wilgotność, ruch i jonizacja powietrza,
- hałas, wibracje,
- pyły przemysłowe, aerozole stałe i ciekłe,
- promieniowanie (jonizujące, laserowe, nadfioletowe, podczerwone),
- ciśnienie, pola elektrostatyczne i elektromagnetyczne,
- elektryczność statyczna, napięcie w obwodzie elektrycznym,
- poruszające się maszyny i mechanizmy,
- ruchome elementy urządzeń technicznych,
- przemieszczające się materiały i wyroby,
- powierzchnie, na których możliwy jest upadek,
- ostre krawędzie, wystające elementy,
- temperatura powierzchni urządzeń i materiałów,
- położenie stanowiska pracy.
Czynniki chemiczne
Do czynników chemicznych należą wszystkie pierwiastki lub związki chemiczne w postaci naturalnej lub wytworzonej.
Czynniki chemiczne w powietrzu występują jako:
- gazy,
- pary,
- aerozole,
- ciecze,
- ciała stałe.
Jeżeli w środowisku pracy występują czynniki chemiczne, pracodawca jest zobowiązany:
- ustalić, czy w środowisku pracy występuje czynnik chemiczny stwarzający zagrożenie,
- dokonać oceny ryzyka zawodowego,
- prowadzić ewidencję substancji niebezpiecznych i mieszanin,
- zapewnić odpowiednie oznakowanie substancji chemicznych,
- zastosować środki ochronne.
Czynniki rakotwórcze lub mutagenne
Są to:
- substancje klasyfikowane jako rakotwórcze lub mutagenne według rozporządzenia UE.
- mieszaniny zawierające te substancje w niebezpiecznych stężeniach.
- procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym.
Jeżeli w środowisku pracy występują czynniki rakotwórcze lub mutagenne, wówczas pracodawca musi zgłaszać dane o pracach z substancjami rakotwórczymi do inspekcji sanitarnej i inspekcji pracy oraz monitorować zdrowie pracowników.
Czynniki biologiczne
Szkodliwe czynniki biologiczne mogą powodować:
- zakażenia,
- alergie,
- zatrucia.
Do czynników biologicznych należą:
- drobnoustroje komórkowe (w tym zmodyfikowane genetycznie),
- jednostki bezkomórkowe zdolne do replikacji (np. wirusy),
- pasożyty wewnętrzne człowieka,
- hodowle komórkowe.
Prace narażające na czynniki biologiczne
- jednostki ochrony zdrowia,
- laboratoria,
- zakłady gospodarki odpadami,
- oczyszczanie ścieków,
- produkcja żywności,
- rolnictwo,
- praca ze zwierzętami i produktami pochodzenia zwierzęcego.
Czynniki psychofizyczne
Czynniki psychofizyczne mogą powodować obniżenie sprawności fizycznej i psychicznej.
Obciążenie fizyczne można podzielić na:
- statyczne,
- dynamiczne.
Obciążenie psychiczne dzielimy na:
- obciążenie umysłu,
- niedociążenie i przeciążenie percepcyjne,
- obciążenie emocjonalne (może być powodowane przez stres, frustrację lub wypalenie zawodowe).
Czynniki psychofizyczne wpływają na jakość i efektywność pracy oraz zdrowie pracowników, a także na bezpieczeństwo całego procesu pracy.
