Zgodnie z art. 229 § 4 Kodeksu pracy, pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego potwierdzającego brak przeciwwskazań do wykonywania pracy na określonym stanowisku. Oznacza to, że nowo zatrudniony pracownik musi przejść odpowiednie badania lekarskie przed rozpoczęciem pracy.
Rodzaje badań profilaktycznych
Badania profilaktyczne dzielą się na trzy rodzaje:
- badania wstępne - przeprowadzane przed podjęciem pracy oraz przy przeniesieniu na stanowisko, na którym występują czynniki szkodliwe,
- badania okresowe - wykonywane w trakcie zatrudnienia, zgodnie z terminami wyznaczonymi przez lekarza,
- badania kontrolne - wymagane po chorobie trwającej dłużej niż 30 dni.
Obowiązek badań profilaktycznych
Badania są obowiązkowe dla wszystkich pracowników, niezależnie od stanowiska oraz czynników zagrożenia. Pracodawca musi również pamiętać, że osoby narażone na substancje rakotwórcze powinny podlegać okresowym badaniom również po zakończeniu zatrudnienia. Istnieją wyjątki, kiedy pracownik jest zwolniony z wykonywania badań wstępnych.
Z badań wstępnych zwolnione są osoby:
- ponownie podejmujące pracę u tego samego pracodawcy, na tym samym stanowisku, w ciągu 30 dni od zakończenia poprzedniego stosunku pracy,
- zatrudniane u innego pracodawcy na analogiczne stanowisko, jeśli dostarczą ważne orzeczenie lekarskie.
Kto może przeprowadzać badania?
Badania profilaktyczne mogą być wykonywane wyłącznie przez lekarza medycyny pracy lub specjalistę z zakresu medycyny przemysłowej czy higieny pracy. Pracodawca jest zobowiązany do zawarcia umowy z jednostką medycyny pracy.
Umowa ta powinna obejmować:
- przekazywanie informacji o warunkach pracy i wynikach badań środowiskowych,
- udział jednostki w komisji BHP,
- przegląd stanowisk pracy pod kątem warunków zdrowotnych.
Jeżeli pracownik wykona badania u lekarza medycyny pracy, z którym pracodawca nie ma podpisanej umowy, wydane orzeczenie można uznać za nieważne.
Skierowanie na badania
Pracodawca wystawia skierowanie na badania w dwóch egzemplarzach. Dokument ten powinien zawierać:
- rodzaj badania,
- stanowisko pracy,
- warunki pracy oraz narażenie na czynniki szkodliwe.
Wzory skierowań są konsultowane z jednostką medycyny pracy lub zawarte w umowie między pracodawcą a jednostką medycyny pracy.
W załączniku przygotowaliśmy przykładowy wzór skierowania na badania profilaktyczne. Możesz je pobrać klikając w ten link.
Wyniki badań
Po przeprowadzeniu badania lekarz wydaje orzeczenie lekarskie:
- potwierdzające brak przeciwwskazań do pracy lub
- wskazujące przeciwwskazania zdrowotne.
Pracodawca po otrzymaniu orzeczenia, musi dostosować stanowisko i warunki pracy do zaleceń lekarza medycyny pracy. Orzeczenia lekarskie są przechowywane w aktach osobowych pracowników.
Odwołanie od orzeczenia
Jeśli pracodawca lub pracownik nie zgadzają się z orzeczeniem lekarza medycyny pracy, mogą wystąpić o ponowne badanie lekarskie. Musi ono zostać przeprowadzone w terminie 7 dni przez wojewódzki ośrodek medycyny pracy, a jego wynik jest ostateczny.
Koszty badań
Całość kosztów pokrywa pracodawca, w tym:
- koszt badań profilaktycznych,
- wynagrodzenie za czas poświęcony na badania,
- koszty ponownego badania w razie odwołania,
- zwrot kosztów przejazdu.
Jeżeli pracownik wykona badania u lekarza medycyny pracy, z którym pracodawca nie ma podpisanej umowy, wówczas pracodawca nie ma obowiązku zwrotu kosztów za wykonanie tych badań.
Dodatkowe badania lekarskie
W określonych przypadkach pracownik może zostać skierowany na dodatkowe badania lekarskie, są to sytuacje gdzie m.in.:
- stwierdzono szkodliwy wpływ pracy na zdrowie pracownika,
- pracownica w ciąży nie może wykonywać dotychczasowych obowiązków,
- doszło do wypadku przy pracy lub zdiagnozowano chorobę zawodową.
Badania dla osób zatrudnionych na umowach cywilnoprawnych
W zależności od charakteru pracy, zleceniodawca może wymagać badań lekarskich od pracownika świadczącego pracę, jednak nie jest zobowiązany do ich finansowania. W niektórych przypadkach pracodawca sam kieruje pracowników zatrudnionych na umowach cywilnoprawnych na badania profilaktyczne ponosząc wszystkie koszty związane z przeprowadzeniem tych badań.
