Zagrożenia wynikające z ekspozycji na substancje chemiczne
Bezpieczeństwo i higiena pracy stanowią kluczowy element funkcjonowania przedsiębiorstw, zwłaszcza w kontekście narażenia na substancje chemiczne o potencjalnie szkodliwym działaniu.
Czynniki rakotwórcze
Czynniki rakotwórcze (kancerogenne) to substancje chemiczne lub biologiczne zwiększające ryzyko rozwoju nowotworów. Wykaz czynników i procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym znajduje się w załączniku nr 1 do Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 26 lipca 2024 r. w sprawie substancji chemicznych, ich mieszanin, czynników lub procesów technologicznych o działaniu rakotwórczym lub mutagennym w środowisku pracy.
Czynniki reprotoksyczne
Czynniki reprotoksyczne wpływają negatywnie na funkcje rozrodcze człowieka. Substancje reprotoksyczne mogą prowadzić do zaburzeń płodności, powikłań ciążowych oraz wad rozwojowych u potomstwa. Działania reprotoksyjne wykazują takie substancje jak metale ciężkie (ołów, kadm, chrom, nikiel, rtęć), tlenek węgla, niektóre pestycydy i biocydy oraz rozpuszczalniki organiczne.
Ochrona pracowników przed substancjami szkodliwymi
Art. 222 Kodeksu pracy dotyczy ochrony pracowników przed narażeniem na czynniki o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym. Pracodawca jest zobowiązany do eliminacji lub ograniczenia takiego narażenia poprzez stosowanie odpowiednich środków ochrony, takich jak hermetyzacja procesów, wentylacja miejscowa czy środki ochrony indywidualnej.
Nowe regulacje prawne wprowadzone w 2024 roku
Nowe regulacje prawne określają obowiązki pracodawców dotyczące substancji rakotwórczych, mutagennych i reprotoksycznych, mających wpływ na zdrowie zatrudnionych osób.
Zakres nowych przepisów
Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 26 lipca 2024 r., pracodawcy są zobowiązani do prowadzenia szczegółowego wykazu substancji chemicznych i procesów technologicznych mogących stwarzać zagrożenie dla zdrowia. Do grupy tych czynników należą:
- substancje sklasyfikowane jako rakotwórcze, mutagenne lub szkodliwe dla rozrodczości;
- mieszaniny zawierające te substancje w stężeniach stanowiących zagrożenie;
- procesy technologiczne powodujące emisję tych substancji do środowiska pracy.
Obowiązki pracodawcy w zakresie ograniczenia ryzyka zdrowotnego
Pracodawca jest zobowiązany do:
- Opracowania rejestru stanowisk pracy narażonych na substancje niebezpieczne, określając ich rodzaj, poziom i drogę narażenia oraz prowadzenia rejestru pracowników zatrudnionych przy pracach, których wykonywanie powoduje konieczność kontaktu z substancjami chemicznymi, ich mieszaninami, czynnikami lub procesami technologicznymi o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym.
Rejestr zawiera:
– datę wpisu do rejestru,
– imię i nazwisko pracownika oraz jego stanowisko pracy,
– numer PESEL, a w przypadku jego braku – numer dokumentu potwierdzającego tożsamość. - Prowadzenia pomiarów stężeń substancji szkodliwych – ich częstotliwość zależy od wcześniejszych wyników badań.
- Przekazywania informacji o substancjach chemicznych, ich mieszaninach, czynnikach lub procesach technologicznych o działaniu rakotwórczym, mutagennym lub reprotoksycznym właściwemu państwowemu wojewódzkiemu inspektorowi sanitarnemu oraz właściwemu okręgowemu inspektorowi pracy, niezwłocznie po rozpoczęciu działalności oraz corocznie, w terminie do 15 stycznia za rok poprzedni, albo na ich wniosek.
- Przechowywania rejestrów pracowników wraz z rejestrem prac przez:
– 40 lat po ustaniu narażenia w przypadku czynników o działaniu rakotwórczym lub mutagennym,
– 5 lat po ustaniu narażenia w przypadku substancji reprotoksycznych niebędących jednocześnie czynnikami rakotwórczymi lub mutagennymi.
Obowiązki w przypadku likwidacji zakładu pracy
W przypadku likwidacji zakładu pracy, pracodawca jest zobowiązany do przekazania ww. rejestrów odpowiednim organom – najczęściej właściwemu państwowemu wojewódzkiemu inspektorowi sanitarnemu.
